Czym jest osteoporoza? Osteoporoza w menopauzie i jak z nią walczyć

uśmiechnięta babcia córka i wnuczka

Spora część naszego społeczeństwa zmaga się z osteoporozą. Coraz częściej na jej konsekwencje narzekają również panie, które przechodzą okres menopauzy lub są tuż po nim. Czy osteoporoza jest uleczalna? Dlaczego atakuje w konkretnych momentach życia? I przede wszystkim – czy leki bez recepty wystarczą, aby pozbyć się tego „kruchego” problemu?

Czym jest osteoporoza? Dane naukowe

Osteoporoza nie jest problemem nowym: opisy tej choroby znaleźć można w źródłach sprzed tysiącleci. W Polsce pierwsza definicja pojawiła się w latach 20. XX wieku w jednej z lekarskich encyklopedii i została opisana jako „gąbczenie kości” (za: Janiszewska i in., 2015). Według definicji z podręczników medycznych, osteoporoza jest chorobą układu kostnego z charakterystycznym zmniejszeniem masy kostnej oraz zaburzeniami jej mikroarchitektury (za: Tkaczyk-Włach, Sobstyl, Jakiel; 2010). Schorzenie to ma z reguły podstępny charakter: rozwija się bezobjawowo, a pierwszym symptomem jest dopiero złamanie kości. Osteoporoza doczekała się już miana choroby cywilizacyjnej, podobnie jak cukrzyca czy nowotwory (za: Pluskiewicz, 1995). Dekada 2001-2010 była ogłoszona przez WHO Dekadą Kości i Stawów (za: WHO, 1994), co miało na celu przybliżyć społeczeństwu temat tej przypadłości i uświadomić je w możliwościach leczenia. Wciąż jest jednak chorobą bagatelizowaną – o wiele więcej uwagi poświęca się bowiem chorobom cywilizacyjnym prowadzącym do śmierci. Osteoporoza nie jest co prawda śmiertelna, jednak nie jest również sprawą błahą, znacząco wpływa bowiem na jakość życia chorych, szczególnie osób starszych. Problem ten przybiera na sile: o ile jeszcze sto lat temu dotyczyła stosunkowo niewielkiej części populacji, o tyle wydłużenie się średniego wieku życia człowieka oraz starzenie się społeczeństwa sprawiło, że dziś diagnozujemy ją znacznie częściej (za: Głuszko, 2011). Według szacunkowych danych amerykańskiej instytucji National Osteoporosis Foundation, 50 proc. kobiet i 20 proc. mężczyzn po 50. roku życia dozna w swoim życiu złamania osteoporotycznego (za: Buczkowski i in., 2012)! Najwięcej przypadków osteoporozy diagnozuje się właśnie w Europie – to aż 40 proc. diagnozowanej całości (za: Tkaczyk-Włach, Sobstyl, Jakiel; 2010). Więcej o osteoporozie i jej przyczynach możesz przeczytać tutaj: http://calperos.pl/o-osteoporozie.

Osteoporoza w menopauzie – dlaczego właśnie wtedy?

Osteoporoza ma wiele przyczyn. Należą do nich osobnicze czynniki genetyczne oraz konkretne predyspozycje: płeć żeńska, rasa biała i żółta, niedobór estrogenów, zaawansowany wiek, mała waga ciała, palenie tytoniu, nadmierne spożycie kawy, długie okresy unieruchomienia i czynniki dietetyczne: niedostateczna podaż wapnia, niedobór witaminy D oraz niedobory białka (za: Tkaczyk-Włach, Sobstyl, Jakiel; 2010). Sporym problemem osteoporoza staje się w przypadku kobiet po okresie menopauzy. Często wpływ na to mają zależne od nas czynniki dietetyczne. Badania prowadzone na zdrowych i cierpiących na to schorzenie Polkach w okresie pomenopauzalnym wskazują na fakt, że jedynie co druga z nich żywiła się prawidłowo: połowa miała zaś nadwagę lub niedowagę. Chorujące na osteoporozę piją także więcej kawy, częściej palą papierosy i piją alkohol (za: Goluch-Koniuszy, Radziszewska, Dęga; 2009). U chorych na osteoporozę stwierdza się również niższe stężenie wapnia i magnezu (za: Kozielec, Kotkowiak, Stanosz; 1996). W przypadku cierpiących na menopauzę kobiet bardzo ważnym powodem jest też ustanie dobroczynnej funkcji ochronnej estrogenów. Po ostatnim krwawieniu miesiączkowym gruczoły jajnikowe wygaszają swoje endokrynne działanie. Niedobór estrogenów wpływa niestety na zmniejszenie się masy kostnej, a w efekcie – przyczynia się do osteoporozy (za: Janiszewska i in., 2015).

Skąd wiemy, że to osteoporoza?

Rozpoznanie osteoporozy nie jest proste. Choć pierwszym objawem jest często dopiero wspomniane wyżej złamanie, można zwrócić uwagę na kilka przesłanek co do tego, że możemy być zagrożeni tą chorobą. To przede wszystkim występowanie choroby u rodziców, szybkie zmniejszanie się masy ciała, zaokrąglenie pleców czy nieznaczny ubytek wzrostu (za: Pluskiewicz, 1995). U kobiet w okresie pomenopauzalnym choroba ma o wiele bardziej dynamiczny proces niż w przypadku ludzi w wieku podeszłym. Traci się wówczas nawet 4-5 proc. masy kostnej w ciągu roku i bardzo często dochodzi do złamań nadgarstka lub przedramienia. Przy podejrzeniu osteoporozy najczęściej wykonuje się badanie pomiaru masy kości, zazwyczaj z kręgosłupa lub biodra. Interpretacja jest indywidualna w przypadku każdego pacjenta; dokonuje jej lekarz specjalista. Inne badania wykonywane pod kątem osteoporozy, to na przykład rentgen kręgosłupa. W przypadku predyspozycji genetycznych, warto również zwrócić uwagę na możliwość wykonania badania oceniającego ryzyko złamań kości – wynik wyrażony jest jako odsetek ryzyka dla najbliższych dziesięciu lat (za: Pluskiewicz, 1995).

Osteoporoza: lek bez recepty czy dobra dieta? Najlepiej i jedno, i drugie

Jak chronić się przed osteoporozą w wieku pomenopauzalnym? Przede wszystkim, zadbać o wyeliminowanie czynników ryzyka, na które mamy wpływ. Są to przede wszystkim czynniki dietetyczne. Niedobory wapnia i witaminy D, które dotyczą ogromnej liczby kobiet po ostatniej miesiączce mogą być wyrównane w dwojaki sposób: dietą lub odpowiednimi preparatami zawierającymi te substancje. Najlepiej łączyć obydwie te metody. W przypadku preparatów, w aptekach dostępne są leki OTC bez recepty, które pomagają uzupełnić braki wapnia w organizmie; popularnym środkiem jest na przykład Calperos (http://calperos.pl/calperos-lek-otc). Suplementować powinno się także witaminę D – w dawkach zaleconych przez lekarza. Dieta kobiet w wieku pomenopauzalnym powinna być zaś dietą wysokobiałkową i opierać się przede wszystkim na nabiale. W przypadku osób nietolerujących nabiału, należy indywidualnie dobrać dawkę preparatów zastępczych. Ważne jest również wyeliminowanie z diety alkoholu, papierosów i nadmiaru kawy, wypłukującej cenne dla kości pierwiastki z organizmu kobiety. Modyfikacja diety oraz odpowiednie preparaty w formie leków bez recepty, pozwalają radzić sobie z zanikaniem masy kostnej i pozostać sprawnym przez długi czas.

 

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

 

Źródła:
Tkaczuk-Włach, J., Sobstyl, M., & Jakiel, G. (2010). Osteoporoza–obraz kliniczny, czynniki ryzyka i diagnostyka. Menopause Review/Przegląd Menopauzalny, 9(2), 113-117.
Pluskiewicz, W., & Rogala, E. (1995). Osteoporoza (pp. 9-11). Katowice: Śląska Akademia Medyczna.
Janiszewska, M., Kulik, T., Dziedzic, M., Żołnierczuk-Kieliszek, D., & Barańska, A. (2015). Osteoporoza jako problem społeczny–patogeneza, objawy i czynniki ryzyka osteoporozy pomenopauzalnej. Probl Hig Epidemiol, 96(1), 106-114.
Głuszko, P. (2011). Osteoporoza–spojrzenie w przeszłość. Reumatologia, 49(5), 372-377.
Buczkowski, K., Chlabicz, S., Horst-Sikorska, W., Jaroszyński, A., Siebert, J., Tałałaj, M., … & Kardas, P. (2012). Osteoporoza. Postępowanie profilaktyczne, diagnostyczne i lecznicze. Wytyczne dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. In Forum Medycyny Rodzinnej (Vol. 6, No. 4, pp. 153-160).
Goluch-Koniuszy, Z., Radziszewska, M., & Dega, S. (2009). Ocena sposobu żywienia kobiet w okresie menopauzalnym–zdrowych iz leczoną osteoporozą. Folia Pomeranae Universitatis Technologiae Stetinensis. Agricultura, Alimentaria, Piscaria et Zootechnica, 9.
Kozielec, T., Kotkowiak, L., & Stanosz, S. (1996). Poziom biopierwiastków u kobiet z osteoporozą typu i-pomenopauzalną. Biuletyn Magnezologiczny, 7, 17-20.
WHO Study Group 1994 Assessment of Fracture Risk and Its Application to Screening for Postmenopausal Osteoporosis. WHO, Geneva, Switzerland.